Kağıttan Kaplan

AMERİKAN RÜYASI ELEŞTİRİSİ

J. Gray “KAĞITTAN KAPLAN”da yine N.Y. suç dünyasını ele alıyor

Filmde Amerikan Rüyasının peşinde koşan 2 kardeşin aceleye getirilmiş ortaklık girişimi Rus mafyası duvarına çarpıyor. Film gangster ve cinayet gerilimi türüne özgün bir bakış açısı katmıyor. Senaryodaki bazı boşluklar ve inandırıcılık sorunları filmin bütünlüğünü zedeliyor. Vasat bir yönetmen olan James Gray bu suç gerilim türündeki filmiyle yine düş kırıklığı yaşatıyor.

OrtaKoltuk Puanı:

 

Genellikle New York çevresinde geçen, karakter odaklı dramalarıyla tanınan James Gray filmlerinde aile, suç, kimlik ve ahlaki ikilemler temalarını işler. Özellikle “Göçmen / The İmmigrant” ve “Armageddon” estetikleriyle 1970’ler esintisi taşır. Klasik bir sinema dili kullanan Gray duyguasal ama kontrollü anlatımıyla tanınır. Filmografisine baktığımızda Gray’in Amerikan simnemasında aile ilişkilerini, suç dünyasını, göçmenlik deneyimlerii ve toplumsal sınıf farklılıklarını işleyen yönetmenlerden biri olduğunu görürüz. James Gray’in New York suç dünyasını, toplumsal ve psikolojik bir perspektif ile ele aldığı “Kağıttan Kaplan / Paper Tiger”da kardeşlik, sadakat, ve ihanet arasındaki karmaşık ilişkileri inceleme konusu ediyor. 1969 New York doğumlu Rus Yahudisi yönetmen, bu 9. uzun metrajlı filmiyle Amerikan Rüyasını sorgulayıp, yerle bir etme iddiasıyla, karanlık ve etkileyici bir Neo-noir sinema örneğini hedeflemiş. Suç sinemasını aile ilişkileri ve toplumsal sınıf sorunlarıyla birleştiren film, ekonomik refah arayışının aile hayatını tehdit eden bir kabusa dönüşmesini konu alıyor.

James Gray, ekonomik sistemin ve toplumsal eşitsizliklerin sıradan insanları nasıl savunmasız bıraktığını göstermeyi hedefliyor. Tümü Cannes Film Festivallerinde Amerikan sinemasını temsil eden “Küçük Odessa / Little Odessa” (1994), “the Yards” dramı (2000), aksiyon filmi “Gecenin İki Yüzü / We Own The Night (2007), “İki Aşık / Two Lovers” (2008) psikolojik draması, “Göçmen / The İmmigrant” (2013) trajedisi, “Armageddon Time” (2022) draması benzer konulara odaklanan filmlerdir. “Kağıttan Kaplan” özellikle “Küçük Odessa” ve “Gecenin İki Yüzü” ile kurduğu tematik akrabalıklar açısından dikkati çekiyor. James Gray’in Cannes Film Festivallerine katıldığı ve her seferinde eli boş ayrıldığı 6 filmini gördüm. Kendisini sadece iyi bir öykü anlatıcısı, atmosfer kurmayı başaran bir yönetmen olarak kabul ediyorum. Hiçbir zaman bir auteur yönetmen olamadı. Oscar yarışına hiç davet edilmedi, uluslararası yarışmalardan sadece Venedik Film Festivali’nden alınmış bir ikincilik ödülü var.

ÇEVRE KİRLİLİĞİ ÜZERİNDEN . AHLAKİ KİRLENME

Suç gerilim türündeki, trajediye dönüşmüş “Kağıttan Kaplan”da, olay örgüsünün bazı bölümlerinin inandırıcılığı tartışmaya açık. Kurgusu aceleye getirilmiş gibi hissettiriyor, film özensiz ve sinematik incelikten yoksun. 1986 Yılında New York’un Queens bölgesinde geçen filmin merkezinde Yahudi iki kardeş bulunuyor : Gary Pearl (Adam Driver) ve İrwin Pearl (Milles Teller). Mühendis İrwin ailesine güvenli ve ekonomik açıdan rahat bir gelecek hazırlamak isteyen, orta sınıf Amerikalı bir aile babasıdır. Eşi Hester (Scarlett Johansson) ve çocuklarıyla birlikte mütevazi ama huzurlu bir yaşam kurmaya çalışmaktadır. Tek eksiklikleri gelirlerinin azlığıdır. Eski bir polis memuru olan Gary, daha girişken, daha hırslı ve risk almaya yatkın bir kişiliğe sahiptir. Gary, kardeşini oldukça kazançlı görünen bir ticari girişime ortak olmaya ikna eder. Emekliliğinde dahi çoraplarında bir tabanca saklayay Gary, bir inşaat sektöründe iş yapan bazı Rus göçmenlerle ortaklık kurmak ister.

Brooklyn’de Gowanus Kanalı çevresinde yürütülen proje, Rus mafyasıyla bağlantılı karanlık ticari ilişkiler üzerinden gelişir. Başlangıçta ekonomik refah sağlayacak bir fırsat gibi görünen girişim, kısa sürede tehlikeli bir suç ilişkisine dönüşür. Filmdeki Yahudi orta sınıf aile hayatı, New York’un Queens bölgesi, ekonomik kaygılar ve aile içi ilişkiler, yönetmenin daha önce işlediği temaların devamı niteliğinde. Ancak filmin dramatik etkisini artırmak için zaman zaman gerçekçilikten uzaklaştığını da söylemek lazım. Güçlü sahneler yaratmayı ve atmosfer kurmayı bilen James Gray, yazdığı senaryodaki bazı boşluklar ve inandırıcılık sorunları filmin bütünlüğünü zedeliyor.

Beni en çok şaşırtan, Fransız sinema eleştirisinin kalesi sayılan Cahiers du Cinéma’nın “Kağıttan Kaplan”ı ayın filmi olarak seçmesi oldu. Filmin, gangster ve cinayet gerilimi türüne özgün bir bakış açısı kattığını düşünmüyorum.

Film, 1980’ler New York’unu sadece tarihsel bir dekor olarak kullanmıyor. Dönemin ekonomik çıkar ilişkilerini, suç dünyasını, yolsuzluğu ve göçmen toplulukları çevreleyen toplumsal gerilimleri hikayenin içine yerleştiriyor. Rus mafyasının varlığı aileyi giderek daha büyük bir güç karşısında savunmasız bırakıyor. James Gray senaryosunda yalnız çevre kirliliğiyle değil, ahlaki kirlenmeye de değiniyor. Brooklyn’deki kanal çevresindeki endüstriyel faaliyetler, hikayenin ekonomik ve suç boyutuyla ilişkilendiriliyor. Bu arada insanların ahlaki değerlerinin ve aile ilişkilerinin de kirlenmesine işaret ediyor. Amerikan Rüyası’nın peşinde koşan iki kardeş gerçek olamayacak kadar güzel görünen bir hikayenin içine çekilirler. Giderek tehlikeli hale gelen yolsuzluk ve şiddet dünyasında yollarını bulmaya çalışırken, kendileri ve aileleri Rus mafyası tarafından acımasızca terörize edilir. İhanet olasılığı ortaya çıktıkça aralarındaki bağ sınanır. Bu bağlar sarsılınca, bir zamanlar düşünülemez olan ihanet yeniden mümkün hale gelir.

SIRADAN BİR NEO-NOİR

İki kardeş Rus mafyasının giderek daha acımasız hale gelen dünyasının içine çekilir. İşlerin kontrolden çıkmasıyla yalnızca kendilerinin değil, İrwin’in eşinin ve iki çocuğunun da hayatı tehlikeye girer. İrwin bir taraftan ağabeyine ve kardeşlik sorumluluğu, diğer taraftan karısı ve çocuklarına karşı yükümlülükleri arasında sıkışır. James Gray’in karaları ise iki kardeş arasındaki güven ilişkisini ciddi biçimde sarsar. Dolayısıyla film sadece mafya ve suç örgütleriyle mücadeleyi anlatmıyor, aile bağlarının, ekonomik hasarların ve ahlaki tercihlerin insanları nasıl felakete sürükleyebileceğini de inceliyor. İnsanların ekonomik refah ve toplumsal yükseliş uğruna aldıkları riskler, bazen elde etmek istedikleri hayatı bütünüyle yok edebilir ve Amerikan Rüyası peşinden düşüncesizcesine koşmanın bedeli ağır olabilir. Filmin en önemli meselelerinden biri olan Amerikan Rüyası kavramının sorgulanmasıdır. İrwin’in istediği şey zenginlik ve sınırsız güç değildir. Çocuklarına iyi bir eğitim imkanı sağlamak, ailesini ekonomik sıkıntılardan kurtarmak ve toplumda saygın bir konuma ulaşmaktır.

Ancak bu mütevazi hedeflere ulaşmak için başvurduğu yol, onu daha büyük bir ahlaki çıkmaza sürükler. James Gray burada Amerikan orta sınıfının ekonomik güvensizliğini ve daha iyi bir yaşam uğruna yapılan tercihleri ele alıyor. Filmin önemli ikinci boyutu kardeşliktir. Gary ile İrwin arasındaki ilişki, sevgi, güven, kıskançlık, sorumluluk ve ihanet ihtimalleri üzerinden şekillenir. James Gray’in asıl ilgilendiği meselelerden biri, insanın en yakınına duyduğu bağlılığın bazen nasıl bir tuzağa dönüşebildiğidir. “Kağıttan Kaplan”anlamına gelen “Paper Tiger” deyimi, dışarıdan güçlü, korkutucu ve yenilmez görünen, fakat gerçekten kırılgan ve güçsüz olan kişi veya yapıları ifade eder. İnsanların para, nüfuz ve güç sayesinde kurduklarını düşündükleri güvenli dünya, aslında son derece kırılgan olabilir. Gary’nin ekonomik ve toplumsal gücü, İrwin’in ailesini korumaya yetmez. Amerikan Rüyası’nın vaad ettiği güvenlik de suç ve çıkar ilişkileri karşısında bir yanılsamaya dönüşür.

Filmin açılışındaki şiddet dolu sahne, Rus mafya üyelerinin iki kardeşi arabanın içinde bıçakla tehdit etmesi, James Gray ve kardeşinin yaşadığı gerçek bir olaya dayanıyor. Gray : “Her ayrıntıyı hatırlıyorum. Uzaktan metronun gıcırtısını hala duyabiliyorum ve suni deri koltuklarının kokusunu alabiliyorum.” Amerikalı yönetmen babasının ölümünden sonra “Kağıttan Kaplan”ı tasarladı; bu olay filmin yapımcılığına daha fazla duygu ve kırılganlık katmasına neden olan önemli bir dönüm noktası teşkil etti. Adam Driver’in canlandırdığı Gary filmin en dikkat çekici karakterlerinden biri. Dışarıdan kendine güvenen, zengin ve nüfuzlu görünen, özgüvenn patlaması yaşayan bu adamın iç dünyasında yalnızlık, korku ve ailevi sorumluluklar bulunuyor. Holywood’un en gözde ve aranan karakter oyuncularından biri olarak, Adam Driver her role eldiven gibi uyuyor.

Scarlett Johansonn, Hester karakterinin aile içindeki konumu, eşinin kararları karşısındaki tavrı ve yaşadığı kişisel sıkıntıları yansıtan performansıyla dramatik gücünü kanıtlıyor. Miles Teller’in canlandırdığı İrwin, kardeşine duyduğu güven ile ailesini korumak sorumluluğu arasında kalmış sıradan bir insanı temsil ediyor. Teller olaylar karşısında tamamen bunalmış, ayakları yere basan, dürüst bir adamı başarıyla temsil ediyor.

Yönetmen / Senaryo :  James Gray

Görüntü Yönetmeni : Joaquin Baca-Asay

Kurgu : Scott Morris

Müzik : Christopher Spelman

Oyuncular : Adam Driver, carlett Johansson, Miles Teller, Gavin Goudey, Roman Engel, Cindy Katz, Rosslyn Luke, Michael Alix, Dimiter D. Marinov

İtalya-ABD-Brezilya / Suç-Gerilim-Dram / 115 Dk.

CEVAPLA

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz