Artakalan

Kendine Dönmenin Issız Coğrafyası

Sanat üretmenin sadece bir iş olarak yansımadığı, aynı zamanda sanatın hayat damarı işlevi gördüğü Artakalan, kadına atfedilen rollerden çıkışının üstüne gidiyor; ama aynı zamanda kadının üstüne yapışmış kadınlık meselesinden çok uzaklaşmıyor. İnsanın ait olmadığını hissettiği bir hayata daha ne kadar katlanabileceği ve bu katlanma süresinde temel bakımından bile nasıl da uzaklaşabileceği nokta vuruşu yapılarak anlatılıyor.

OrtaKoltuk Puanı:

 

Kendi Hayatına Yabancılaşmak

Yönetmenliğini Yeşim Ustaoğlu’nun yaptığı Artakalan’ı 37. Ankara Film Festivali seçkisi dahilinde izledim. Ulusal Yarışma filmlerinden biri olarak gördüğümüz filmin başrolünde Öykü Karayel ve Metin Akdülger yer alıyor. Ekran süresi kısa da olsa İlyas Salman’ın oyunculuğunu izleme şerefine de nail oluyoruz. Filmin yönetmenlik dışında senaryosu da Yeşim Ustaoğlu’na ait.

Elif (Öykü Karayel) yazar tıkanması yaşayan bir şaire hayat verirken, Mehmet (Metin Akdülger) müzik öğretmeni olarak hayatına şekil veriyor. Elif ve Mehmet, artık birbirlerinden duygusal olarak kopmuş evli bir çiftin rutin davranışlarını sergiliyorlar. Filmin ilk yarısında; Elif’in yaşadığı hayattan çok sıkıldığını, mutsuz bir hayatın getirdiği yazı yazma kabiliyetinin körleşmesine tanık oluyoruz. Aynı şekilde Mehmet işini kaybediyor ve hayatındaki en büyük sorunlardan birini çözmek için köyüne dönüyor. Filmin ikinci yarısı köklere yapılan yolculuğun, iç yolculuklarını onarması üzerine şekilleniyor. Yeşim Ustaoğlu, insanın yaratıcı olması için belki de biraz iç huzura ve zihninin özgür kalması gerekliliğine dikkat çekiyor.

Sanat üretmenin sadece bir iş olarak yansımadığı, aynı zamanda sanatın hayat damarı işlevi gördüğü Artakalan, kadına atfedilen rollerden çıkışının üstüne gidiyor; ama aynı zamanda kadının üstüne yapışmış kadınlık meselesinden çok uzaklaşmıyor. İnsanın ait olmadığını hissettiği bir hayata daha ne kadar katlanabileceği ve bu katlanma süresinde temel bakımından bile nasıl da uzaklaşabileceği nokta vuruşu yapılarak anlatılıyor.

Özgürlüğün Hüzünlü Artıkları

Yazar tıkanması yaşayan Elif’in; şiir yazamaması, yaratıcılığını kaybetmesinden ziyade iç dünyasıyla olan bağının kopmasından kaynaklanıyor. Şiir yazmak, Elif’in sadece para kazanmak için yapmak zorunda olduğu bir iş değil, kendisini ifade ettiği ve var olduğunu hissettiği bir yaşamak yöntemi olarak okunuyor. Onun şiirlerini yazamaması, kendisine yabancılaşması varoluşsal bir tükenmenin sonucu olarak anlaşılıyor. Elif’in yaşadığı modern krizi atlatmak için köyüne dönmesi, doğada neredeyse yalnız başına vakit geçirmeyi istemesi ironik görünebilecek bir tercih olarak yansıyor, ama insanın kendi iç yolculuğunu köklerinde bulması kadar doğal bir sentez de yok gibi duruyor.

Kadın kimliği ve toplumsal roller filmin ana teması gibi görünmese de tüm o varoluş sancıları arasında filmin anlatmaya çalıştığı en önemli fikir, hatta filmin çatısını üstüne inşa ettiği fikir olarak konumlanıyor. Evlilik, aile, ev, annelik… Bir kadının üstüne çöken tüm bu sorumluluklar bireyi arzuladığı hayattan alıkoyduğu gibi ihtiyaçlarını, isteklerini görünmez ve anlamsız kılıyor.

Elif uzun zamandır içine düştüğü bu sorumluluk zincirinde aidiyet krizi yaşıyor. Varlığının tükenmesi yerine içinde bulunduğu durumda yok olmak yerine bir çıkış aramayı tercih ediyor. Aslında içindeki arzuları harekete geçiren o yolculuğa çıkıyor. Elif’in gerçek manada çıktığı bu yolculuk zihinsel olarak iç yolculuğunu da tetikliyor. Çocuğunu ardında bırakması kimi seyirci için kabul edilmezken, kimisi bunu anlayışla karşılıyor ve destek gösteriyor. Film seyircisini ikiye bölerek bir tartışmayı da tetikliyor: Bir kadın kendi hayatını geri kazanabilmek için bir seçim yaptığında neden sahip olduklarından vazgeçmek olarak algılanıyor?

Yeşim Ustaoğlu, geçmişten bugüne süregelen bir çatışmayı da tekrar gün yüzüne çıkarıyor. Yönetmenin yaklaşımı, kodlanmış bir fikri reddetmek değil; daha çok kadının özgür iradesine vurulan ketleri normal olarak addetmek ve bu iradeyi görünür kılmaya çalışmak olarak düşünülebilir.

Yola çıkmak, yolda olmak sinemada çoğu zaman bir dönüşümün ve arınmanın metaforu olarak görülüyor. İnsanın kendini bulma yolculuğunda, kendine ait olanı geride bırakması kendini bulması için bir zorunluluğa dönüşüyor. Dönüşümü geçiren tek karakter Elif değil elbette. Mehmet’in babasıyla yüzleşmesi onun hayatındaki düğümlerin çözülmesine yardımcı oluyor. Geçmişten bugüne getirdiği yüklerin omzundan kalkması Mehmet’i daha anlayışlı biri olmaya itiyor. Ayrıca oğluyla kurduğu bağ sayesinde, babasıyla olan mesafesi kısalıyor.

Filmin görüntü yönetimi de en az oyuncu yönetimi kadar etkileyici görünüyor. Doğadan ilham alınarak yapılan yolculukların değiştirici ve onarıcı gücü şiirin de filme atmosfer olmasıyla duru bir deneyime dönüşüyor. Şiirin sinema üstündeki etkileriyle zihnimde çözülen düğümler eşliğinde salondan ayılıyorum.

Son olarak, Artakalan’da Yeşim Ustaoğlu, bazı yolculuklara çıkılmalı dedirtiyor

Yönetmen / Senaryo : Yeşim Ustaoğlu

Görüntü Yönetmeni : Kiril Prodanov

Müzik : Şevket Akıncı

Oyuncular : Öykü Karayel, Metin Akdülger, İlyas Salman, Ali Kayra Kul, Ayşegül Cengiz Akman, Merve Engin, Kezban Küçük, Feride Karaman

Türkiye / Dram / 110 Dk.

CEVAPLA

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz