Fırtınadan Önce / Pressure
Fırtınadan Önce Bilim ve İktidar Çatışması
Türüne getirdiği farklı yorumla öne çıkan “Fırtınadan Önce”, D-Day zaferinin sırrını soran John F. Kennedy’ye Eisenhower’ın verdiği o yanıtı anımsatıyor : “Almanlardan daha iyi meteorologlarımız vardı.” Bu söz filmin tüm dramatik yapısını geriye dönük yeniden anlamlandırıyor. Savaşların yalnızca topla tüfekle, cesaretle değil aklın, bilimin, liyakatin, doğanın kudretine duyulan saygının ve doğruları güçlülerin yüzüne söylemekten korkmayan uzmanların dürüstlük cesaretiyle kazanıldığını hatırlatan “Fırtınadan Önce”, bilimsel akla ve etik tutuma sunulan güçlü bir saygı duruşu olarak akılda kalıyor.
İkinci Dünya Savaşı anlatılarını cepheden alıp duman altı olmuş harita odalarına taşıyan Pressure, Türkiye vizyon adıyla Fırtınadan Önce olarak izleyiciyle buluşuyor. Anthony Maras tarafından yönetilen film, 1944 yılının Haziran ayında Normandiya Çıkarması öncesindeki gergin yetmiş iki saate odaklanıyor. Öykü deniz, kara ve hava kuvvetlerinin birlikte gerçekleştireceği tarihin en büyük müşterek askeri harekâtının çizgisini belirleyecek “hava durumu tahminleri” çevresinde gelişiyor. Müttefik Kuvvetler Komutanı General Dwight D. Eisenhower, on binlerce askerin yaşamını etkileyecek hücum kararını vermek için meteorologların raporunu bekliyor. Kapalı bir odada geçen bu süreç, rütbeli komutanlar ile bilim insanları arasında bir ikna ve karar savaşına dönüşüyor.
Filmin bu kapalı ve diyalog ağırlıklı yapısının arkasında tiyatro kökeni de bulunuyor. David Haig’in 2014 yılında yazdığı Pressure adlı oyun, 2018’de Londra West End’de sahnelendi. Haig’in sahnede James Stagg’i canlandırdığı oyun, sinemaya uyarlanırken senaryoyu da Maras ile Haig birlikte yazdı. Böylece tiyatronun karar odasına sıkıştırdığı çatışma, sinemanın görüntü ve ses olanaklarıyla daha büyük alan buldu.
Tarihe göre Normandiya Çıkarması ilk önce 5 Haziran 1944 için planlanmıştı. Ancak kötü hava koşulları nedeniyle operasyon 6 Haziran’a ertelendi. Filmi izleyince anlıyoruz, meğer bu tarihi erteleme kararı, hava durumu tahminlerinin yalnızca askeri harekâtın zamanlamasını değil, denizden çıkacak birliklerin güvenliğini, hava kuvvetlerinin desteğini ve karadaki ilerleyişi doğrudan etkilediği bir ortamda alınmış. Bu nedenle filmdeki meteorologların önündeki mesele, yalnızca günler öncesinden havanın nasıl olacağını tahmin etmek değil, belirsizlik içeren bilimsel veriyi milyonlarca insanın yaşamını etkileyecek bir askeri karara dönüştürmek.
Kesinlik Beklentisi ve Bilimsel Dürüstlük
Filmin felsefi ve etik temelini de bilimin belirsizlikleri kabul eden dürüst doğası ile otoritenin mutlak kesinlik arzusu arasındaki çatışma oluşturuyor. İktidarın kesin bir tarih ve saat talep ettiği, bilimin yalnızca veriler doğrultusunda ihtimalleri ortaya koyduğu sırada ise ikinci çatışma görünür oluyor: Daha önceki askeri harekatlarda tahminleri tutan Amerikalı meteorolog Albay Irving P. Krick, geçmiş hava modellerine ve eski hava durumu haritalarına dayanarak güneşli bir gün vadederken, ekibin başına yeni getirilen İskoç meteorolog Yüzbaşı James Stagg, asıl olanın içinde bulundukları zamanın verileri olduğunu, yirmi dört saati aşan her tahminin kesinlik içeremeyeceğini belirtmesi.
Çağdaş Dünyaya Sosyolojik Bir Alegori
Meteoroloji odasındaki bu çekişme, iki farklı sosyolojik yaklaşımın da çarpışmasını simgeliyor. Gösterişli özgüveniyle öne çıkan Irving P. Krick, kitlelerin duymak istediğini söyleyen popülist bir yaklaşımı temsil ederken James Stagg, temkinli tavrıyla liyakati cisimleştiriyor. Brendan Fraser’ın canlandırdığı General Dwight D. Eisenhower ise karar verme mekanizmasının ezici yükü altında kırılganlaşan bir lider profili çiziyor.
Kim kahraman?
Film bu soruya alışılmış Hollywood kahramanlık kalıplarının dışında yanıt veriyor. Formülsel bir kahramanlık anlatısı yerine entelektüel bir savaş ve tarih draması kuran yapımda kahramanlık, fiziksel güçten değil iktidarın duymak istemediği anda doğru bildiğini söyleyebilmekten doğuyor. Stagg kendisini sevdirmeye, gösterişli görünmeye ya da öne çıkmaya çalışmadan yalnızca bilgisinin ve ciddiyetinin gücüyle kararın yönünü değiştiriyor. Onun kahramanlığı, bilimsel veriyi otoriter baskıya göre eğip bükmemesinde, yanılma olasılığının ağırlığına rağmen bildiği gerçeğin arkasında durmasında ortaya çıkıyor. Yapım böylece kahramanlığı havalı olmakta ve erke yaranma gereksiniminde değil, işinin ehli olmakta ve gerektiğinde yalnız kalmayı göze almakta arıyor. Popülizmin ve liyakatsizliğin yükseldiği, bilginin ve uzmanlığın hak ettiği değeri her zaman görmediği 2026 dünyasında Stagg’in kendi doğruluğunu pazarlama gereksinimi duymayan bu tutumu seyirci için çok daha derin bir anlama kavuşuyor, hatta bir iyi hissetmeye ulaşıyor.
Klostrofobik Mekân ve Görsel İşitsel İnşa
Filmin bu düşünsel çatışmayı canlı tutmasında, tiyatrodan devraldığı kapalı mekânı sinemanın olanaklarıyla genişletmesi önemli bir rol oynuyor. Anthony Maras, tiyatrodan gelen tek mekân sınırlılığını sinemanın hareket ve ritim olanaklarıyla aşarken, kamerayı kararın ağırlığını taşıyan yüzler, haritalar, meteoroloji araçları ve saatler arasında dolaştırıyor. Görüntü yönetmeni Jamie D. Ramsay, dönem filmlerinde sıkça kullanılan gri ve desatüre görünümün aksine, zengin ve doygun renklerle çalışıyor. Bu yeğleyiş, savaşın tarihsel uzaklığını azaltarak karar odasındaki gerilimi daha canlı ve tekinsiz bir atmosfere taşıyor. Volker Bertelmann’ın müziği ise kahramanlık duygusunu yükselten marşlara yaslanmak yerine ritmik ve mekanik seslerle zamanın baskısını öne çıkarıyor. Böylece dışarıdaki fırtına görünmez kalırken, yaklaşan tehlikenin basıncı karar odasının içine yerleşiyor.
Türüne getirdiği farklı yorumla öne çıkan Pressure, D-Day zaferinin sırrını soran John F. Kennedy’ye Eisenhower’ın verdiği o yanıtı anımsatıyor : “Almanlardan daha iyi meteorologlarımız vardı.” Bu söz filmin tüm dramatik yapısını geriye dönük yeniden anlamlandırıyor. Savaşların yalnızca topla tüfekle, cesaretle değil aklın, bilimin, liyakatin, doğanın kudretine duyulan saygının ve doğruları güçlülerin yüzüne söylemekten korkmayan uzmanların dürüstlük cesaretiyle kazanıldığını hatırlatan Pressure, bilimsel akla ve etik tutuma sunulan güçlü bir saygı duruşu olarak akılda kalıyor.
Sanata evet.
Yönetmen : Anthony Maras
Senaryo : David Haig, Anthony Maras
Görüntü Yönetmeni : Jamie Ramsay
Kurgu : Anthony Maras
Oyuncular : Brendan Fraser, Andrew Scott, Kerry Condon
İngiltere-Fransa / Dram, Tarih, Gerilim, Savaş / 100 Dk.
