Vahşi At Dokuz / Wild Horses Nine
KOMİK BİR KARA MİZAH
Martin McDonagh’ın “VAHŞİ AT DOKUZ”u John Malkovich için izlenmeyi hak ediyor.
Kara mizahı politik tarihle, casuslukla ve ahlaki hesaplaşmayla bir araya getiren filmin merkezinde 3 CİA ajanı var. 1973’te Şili’de Allende’nin Pinochet tarafından devrilmesin yakın bir dönemde geçen film ABD’nin müdahaleciliğini eleştiriyor. Ölüm, yaşlanma, pişmanlık ve geçmişle yüzleşme temalarıyla film varoluşçu bir karakter draması.
“The Banshees on İnisherin”, “3 Billboard, Ebbing Çıkışı, Missouri / Three Billboards Outside Ebbing. Missouri” ve “İn Bruges” gibi kaliteli filmleriyle tanınan Martin McDonagh, senaryosunu yazıp yönettiği son filmi “Vahşi At Dokuz / Wild Horses Nine”da kara mizahı politik tarihle, casuslukla ve ahlaki hesaplaşmayla bir araya getiriyor. İngiliz yönetmen, iki CİA ajanının uzak bir adada yaşadıklarını anlatırken yalnızca bir casusluk öyküsü kurmakla kalmaz; devletlerin gizli operasyonlarını, siyasi müdahalelerin sonuçlarını ve bu operasyonlarda görev alan insanların vicdanlarıyla ilişkilerini de gündeme getiriyor. Gerçak tarihsel olaylardan hareket eden kurmaca bir hikayeyi anlatan film, 1973’te Şili’deki askeri darbeden hemen önce, gizemli heykelleriyle meşhur Paskalya Adası’nda görevlendirilen 2 CİA ajanını izliyor. Siyasi yönü ağır basan kara komedi, McDonagh’ın alametifarikası olan o uyumsuz ikili dinamiklerinden birini daha gözlere seriyor.
Deneyimli Chris Carlise (John Malkovich) ve onun uzun zamandır birlikte çalıştığı Lee Chesterfield (Sam Rockwell) ikilisinin bağlı olduğu büro şefi MJ (Steve Buscemi) onları Santiago’dan uzaklaştırarak Paskalya Adası’na gönderir. Bu yolculuk, ilk bakışta alışılmış bir casusluk görevi gibi görünse de, filmin asıl gerilimi ajanların yalnızca ne yapacaklarıyla değil, geçmişte ne yaptıklarıyla da ilgilidir. İki ortak, CİA görevlerinin ve içinde bulundukları siyasi düzenin karanlık yönleriyle yüzleşmek zorunda kalır. Martin McDonagh’ın sinemasında mizah ile şiddet, absürd durumlar ile trajedi çoğu zaman yan yana bulunur. “Vahşi At Dokuz”da siyasi açıdan ağır bir konuyu kara komedi, ve keskin diyaloglarla ele alır. Jonh Malkovich CİA’nın Şili’de yapmayı kafasına koyduğu eylemin ip uçlarını dile geririp, orada tanıştığı muhatapları solcu iki kadını şaşırtıyor ama kara mizahıyla izleyiciyi güldürüyor.
BİR CASUSLUK GERİLİMİ
Dışarıdan bakıldığında iki ajanın bir kaçış veya uzaklaşma yolculuğu gibi görünen görevi, gerçekte karakterlerin geçmişlerine ve siyasi sorumluluklarına daha fazla yakınlaşmasına neden olur. Aralarındaki uzun süreli mesleki ortaklık, güven ve sadakat meselesini giderek daha karmaşık hale getirir. Chris ile Lee arasındaki ilişki, filmin dramatik eksenlerinden biridir. Birlikte çalışmak, aynı kurumun parçası olmak ve sırları paylaşmak, mutlaka aynı ahlaki değerlere sahip olmak anlamına gelmez. Chris’in havaalanında tanıdığı, sonraları Paskalya Ada’sında rasladığı iki genç ve muhalif öğrenciyle, Monica (Mariana Di Girolamo) ve Alicia (Ailin Salas) ile kurduğu ilişki, olayların seyrini değiştirir. İki genç kadın, ajanların alıştığı kapalı ve hiyerarşik dünyadan farklı bir bakış açısını temsil ederler. Paskalya Adasının Moai adlı devasa taş heykelleriyle çevrili ortamı, bu açıdan yalnızca br egzotik dekor değildir.
Ölüm, yaşlanma, pişmanlık ve geçmişle hesaplaşma temalarıyla film, varoluşçu bir karakter draması, bir casusluk gerilimi. Martin McDonagh senaryosunda yakında öleceğini bilen Chris’in şahsında, “hayatın sonuna yaklaşan biri, geçmişini değiştirebilir mi ?” sorusuna cevap arıyor. Film, yıllarca aynı sistem içinde çalışmış iki CİA ajanının, o sistemin sonuçlarını sorgulamaya başladıklarında birbirlerine ne ölçüde güvenebileceklerdir. Ölümcül hasta olan Chris’in kişisel durumu ve geçmişiyle ilgili sorunlar da iki ajanın yüzleşmesine ayrı bir boyut kazandırır. Filmi anlamak için 1973 Şili darbesinin tarihsel bağlamını hatırlatmakta fayda var. 1970’te iktidara gelen sosyalist devlet başkanı Salvador Allende, 3 yıl aradan sonra General Augusto Pinochet’nin öncülüğündeki askeri darbe ile devrilmişti. CİA’in Şili’deki müdahaleler, ABD’nin bu darbedeki rolü dönemin tarihsel tartışmalarında yer aldı. “Vahşi At Dokuz”, olaylarını bu darbenin hemen öncesine yerleştirerek casusluk hikayesini gerçek bir siyasi kırılma anına bağlıyor.
Film, CİA ajanlarını Şili’deki siyasi gelişmenin dışarıda duran bağımsız gözlemciler olarak değil, Amerikan müdahalesini bilen casuslar olarak takdim eder. Martin McDonagh 3 CİA ajanı kahramanı üzerinden ABD hükümetlerinin müdahaleciliğini eleştiri konusu yapıyor. “Vahşi At Dokuz”u izlerken aklıma 1982 Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye Ödülüne ortak olan Costa Gavras’ın “Kayıp / Missing” filmi geldi. Film, Şili’deki darbe sırasında kaybolan genç Amerikalı gazetecinin akibetini araştıran ailesini konu alıyordu. Jack Lemmon ile Sissy Spacek’in canlandırdığı anne-baba, bölgedeki Amerikalı diplomatların örtbas ettiği kayıp olayları karşısında çaresiz kalıyordu. Costa Gavras’ın aralarında bulunduğu dörtlü senaryo ekibi, devletin gizli faaliyetlerini, siyasi şiddetin kurbanlarını ciddi bir dramatik çerçevede eleştiriyordu. (1982 Altın Palmiye Ödülü’nün diğer ortağı Yılmaz Güney’in “Yol” filmiydi.)
“Vahşi At Dokuz” aynı tarihsel soruna farklı bir soruyla yaklaşıyor: “Siyasi şiddetin mekanizmasını işleten insanlar, yaptıklarıyla nasıl yaşamaktadır ?” Martin McDonagh burada hicvini konuşturup iki kahramanı, Chris ve amiri MJ’yi her an damarlarına uyuşturucu enjetke edip rahatlayan, dünya gerçeklerinden bir an olsun uzaklaşan iki eroiman olarak huzurumuza getiriyor. Film Amerikan müdahalelerinin karanlık tarihine ilişkin keskin göndermeleri, komik olan ile korkunç olanı birlikte işleyerek, şiddetin sıradanlaşmasını gözlere sererek yapıyor. Hikayesini ilginç hale getirip anlatmadaki ustalığı bilinen İngiliz yönetmen, filmin uzun tutulan, sayısız sürpriz içeren keyifli final bölümünde ustalığını konuşturuyor. Devlet adına işlenen eylemlerin sorumluluğunu tartışmaya açan film şu soruyu sorar : “Bir insan, devletin talimatını yerine getirdiğinde, ortaya çıkan sonuçların sorumluluğundan kurtulabilir mi?”
ŞİDDETİN SIRADANLAŞMASI
Martin McDonagh ajanların görevlerini başarıyla yerine getirilmesinin, yaptığı işin ahlaken doğru olduğu anlamına gelmediğini iddia ediyor. Bu bakımdan film, kişisel vicdan ile kurumsal itaat arasındaki çatışmayı merkezine alan politik bir anlatı olarak değerlendirilebilir. Filmin Salvador Allende’nin devrilmesine yakın dönemde geçmesi, siyas gücün gizli operasyonlar, istihbarat faaliyetleri ve alınan kararlarla da kullanılabileceğini gözlere seriyor. Suçluluk, vicdan, şiddet ve kara mizahı bir araya getiren “İn Bruges”, adalet, intikam, öfke ve ahlaki çelişkiler üzerine kurulu “3 Billboard, Ebbing Çıkışı, Missouri” ve insan çelişkilerinde kopuşu, yalnızlığı ve şiddeti kara mizahla ele alan “The Banshees of İnisherin”den sonra Martin McDonagh, “Vahşi At Dokuz”da dostluk, ölüm, suçluluk temaları eşliğinde, insan davranışlarındaki çelişkileri ve ahlaki açıdan rahatsız edici durumlara değinen politik bir filme imza atıyor.
Paskalya Adası’nın ünlü taş heykelleri açıkça görünebilirken ajanlarımızın faaliyetleri gizlidir. Her yerden görülebilen bu gizemli heykeller görüntü yönetmeni Ben Davis’e müthiş zenginlikte görseller kaydetmesine katkıda bulunur. Ben Davis, Martin McDonagh’ın iki iddialı filminde, “The Banshees of İnisherin” ve “3 Billboard, Ebbing Çıkışı, Missouri”de işbirliği yapmıştı. Filmin müzik partisyonunda, Martin McDonagh’ın iki filmiyle (“İnisherin..” ve “Billboard..” Oscar Ödülü’ne aday gösterilen Carter Burwell’in imzası var. New York’lu sanatçının Oscar’a üçüncü adaylığı “Carol” filmiyle. Filmin parlak oyuncu kadrosuna gelince… Son Venedik Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülü Volpi Kupası’nı kazanan John Malkovich filmde canlandırdığı acı çeken, gözleri kan çanağına dönüşmüş ve yaşlanmakta olan suikastçı rolüyle kariyerinin en parlak kompozisyonlarından birini verirken hem dokunaklı hem de derinlikli bir portre çiziyor.
Her zaman kendine has, büyüleyici bir tuhaflığa sahip, 2 Oscar adaylığı olan, bu çizgi dışı oyuncu ile eski tüfeklerden, Oscar Ödüllü Sam Rockwell’i, Hollywood’un en büyük erkek karakter oyuncularından Steve Buscemi’yi aynı filmde izlemek büyük keyif. Filmde John Malkowich ile Sam Rockwell’in canlandırdığı birlikte çalışan iki CİA ajanı arasındaki ortaklık ve güven sorunu hikayenin casusluk gerilimini besler. Sam Rockwell, Martin McDonagh’ın “3 Billboard, Ebbing Çıkışı, Missouri” filmiyle En İyi Erkek Yardımcı Oyuncu Oscar Ödülü’nü kazanmıştı. Steve Buscemi’nin oynadığı MJ karakteri ajanları adaya götüren üşt düzey görevli olarak CİA’in hiyerarşik yapısında yer alır. Chist’in yıllardır görüşmediği, belki de öleceğini bildiği için veda etmek için aradığı kardeşini (kısacık rolünde) usta aktör Tom Waits canlandırıyor. Ajan Lee’nin hep uzaklarda olduğu için ancak telefonla görüştüğü ve hep kavga ettiği karısı Margie’de Parker Posey var.
Yönetmen / Senaryo : Martin McDonagh
Görüntü Yönetmeni : Ben Davis
Kurgu : Mikkel E. G. Nielsen
Müzik : Carter Burwell
Oynayanlar : John Malkovich, Sam Rockwell, Steve Buscemi, Parkey Posey, Tom Waits, Mariana di Girolamo, Aili Salas, Paola Giannini
İngiltere-ABD-Şili / Suç-Gerilim-Aksiyon-Komedi-Dram / 118 Dk.
