İlgi Alanı / The Zone Of Interest

KÖTÜLÜĞÜN BAYAĞILIĞI VE SIRADANLIĞI

Grand Prix ödüllü “İlgi Alanı / The Zone Of Interest” Holokost’u çağdaş bire bakış açısıyla ele alıyor

Edebiyatla sinemanın bu parlak buluşması bizleri Auschwitz komutanının ailesiyle yaşadığı kampın bitişiğindeki bahçeli eve götürüyor. Jonathan Glazer’in görsel yaklaşımı, hassas, olgun, sert mizanseni, Martin Amis’in romanının özünü ve yoğunluğunu yakalıyor. Bu kan dondurucu film izleyiciyi insanlığından utanma noktasına götürüyor.

OrtaKoltuk Puanı:

 

 

 

76. Cannes Film Festivali’nin 2 favorisinden biri olan Jonathan Glazer’in “İlgi Alanı / The Zone Of İnterest” ikincilik ödülü sayılan Grand Prix’yi (Büyük Ödül) kazandı. Festivalin 3. günü olan 19 Mayıs’ta filmin konusundan esinlendiği romanın yazarı Martin Amis’in gırtlak kanserinden vefat ettiği haberi geldi. Amis’in 2014 tarihli romanından alınan film edebiyatla sinemanın buluşmasının parlak bir örneği. Nazi vahşeti ve dehşetini yansıtan bu satirik romanın, Hitler ve metresi Eva Braun’un aşkını işleyen bölüm devre dışı bırakılıyor ve sadece romanın 3 karakterinden biri olan Rudolf Höss’ü konu oluyor. Film bizleri Auschwitz-Birkenau toplama kampı komutanı Rudolf Höss ve eşi Hedwig’in 5 çocuklarıyla rüya gibi bir hayat sürdürdükleri kampın bitişiğindeki bir bahçeli, havuzlu eve götürüyor.

Jonathan Glazer’in görsel yaklaşımı, hassas, çarpıcı, olgun, berrak ama sert mizanseni, Martin Amis’in romanının özünü ve yoğunluğunu yakalıyor. Glazer bu son derece ürkütücü, dramatik, cüretli ve kışkırtıcı filmiyle kötülüğün bayağılığı ve sıradanlığını resmederek, özgün ve tüyler ürpertici bir soykırım dramasına imzasını atıyor.

Provokasyondan uzak durmaya özen gösteren bu kan dondurucu, zorlayıcı, rahatsız edici ve düşündürücü film izleyiciyi insanlığından utanma noktasına götürüyor. Filmin başarısı, kötülüğün, zulmün bayağılığını, 1 milyon kişinin can verdiği Auschwitz’in gaz odalarında değil, Höss ailesinin günlük sıradan hayatında gizlendiğini gözlere sermesi.

 

KABUS ÜZERİNE İNŞA EDİLMİŞ EV

Roman ve film adını Auschwitz’i çevreleyen 40 kilometrekarelik alana Almanların verdiği isimden alıyor. Tek bir şiddet sahnesine yer vermeyen film, nehrin sularında yüzen küller, evin üst katından gözüken kampın çatıları ile yaşanan akıl almaz dehşeti hissettiriyor. Film ele aldığı konuyu işlemedeki yöntemiyle Laszlo Nemes’in 2015 tarihli başyapıtı “Saul’un Oğlu / Saul Fia”yı akla getiriyor. O filmde Holokost dehşeti üzerine tek kare yoktu. Temerküz kampında yaşanan dehşet sadece ses kayıtlarından naklediliyordu. “İlgi Alanı” Auschwitz’de yaşananları bahçe duvarının üstünde gördüğümüz fırınlardan çıkan duman ile aktarılıyor. Holokost’u çağdaş bir bakış açısıyla yeniden ele alan ”İlgi Alanı / The Zone Of Interest”, Nazi dehşetini dolambaçlı bir yoldan anlatan klasik “Schidler’in Listesi” ve “Hayat Güzeldir” gibi fantastik Holokost filmlerine hiç benzemiyor.

Rudolf (Christian Friedel) ve Hedwig Höss (Sandra Hüller) denetiminde basit bir aile pikniği sahnesiyle başlayan film, ailenin kamptan çiçekli bir duvar ile ayrılan konutunda, kamp alanına hiç girmeden, sadece ailenin günlük hayatını takip ederek, dehşeti elle tutulur hale getiriyor. Hedwig resmi olmayan “Auschwitz Kraliçesi” ünvanından kendini beğenmiş bir şekilde keyfini çıkarıyor. Kapalı bir dünyada aile hayatı tüm akıl almaz işlevsizliği ile devam ediyor, Alman kadınlar dedikodu yapmak için bir araya geliyor, dışarıdan gelen çığlıklar ve silah seslerine alışık olunduğu için tepki verilmiyor. Amis – Glazer ikilisi Höss ailesinin hayatlarının ne kadar anlaşılmaz bir ortamda memnuniyetle yaşadıklarını gösteriyor, ancak bunun sebebini, neden ve nasıl bu şekilde yaşadıklarını asla söylemiyor.

Dehşeti görmezden gelen, bir katliam karşı duyarsızlıklarına hayret ettiğimiz karı-koca, kötülüğün kendilerini korkutmadığını gösteriyor. İnsan ahlaksızlığının derinliklerine bakan bu ürkütücü filmde hiç kimse öfkeli, kızgın değil. Gündelik rutine odaklanmış Jonathan Glazer tek bir ceset göstermeden, zulmün gelişigüzelliğini yakalayıp, kitle histerisinin nasıl ortaya çıktığına dair sarsıcı bir anlatım sunuyor. Hannah Arent “kötülüğün sıradanlığına” odaklanıp, Yahudilerin toplu katliamına “nihai çözüm” gözüyle bakan Adolf Eichmann’ı Üçüncü Reich’in kurallarına uyan, emir uygulayıcı, vasat bir insan olarak göstermişti.

Bir kabusun ardındaki insan ruhunun hastalığına işaret eden “İlgi Alanı / The Zone Of Interest” cinayet ve soykırımdan hiç bahsetmiyor. Kampın içinde neler olup bittiği ekrana getirilmiyor, ama onu daha da korkuncu, dehşeti hayal edip bu insanlık ayıbı yüreğimize yumruk gibi oturuyor. Adolf Eichmann’ın kendisine verilen emirleri uygulayan sıradan bir insan olarak kabul eden Hannah Arentkötülüğün sıradanlığı” tezini ortaya atmıştı. Romanın yazarı Martin Amis, senaryo yazarı Jonathan Glazer ikilisi “İlgi Alanı / The Zone Of Interest”te aynı yorumu paylaştığını gösteriyorlar. Jonathan Glazer Polonya’da Almanca çektiği filmde Nazilerin kullandığı grameri senaryosuna yerleştirerek filmi daha gerçekçi kılmayı hedefliyor.

Film gösterisinden sonra yaptığı basın konferansında Jonathan Glazer : “bu insanları canavar olarak göstermemek önemliydi. Bunu diğer insanlara bulaştıranlar yine insandır. Filmin amacı her birimizin içinde var olan şiddetin kapasitesini göstermektir” dedi. Pastoral ortamdaki evin bahçesini sınırlayan duvarların arkasında fırınların ve kurbanları getiren trenlerin dumanını sürekli ekrana geliyor. Filmde yapay ışık kullanılmadan, her odaya önceden yerleştirilen kameralarla uzaktan çekim yapıldı, oyunculara doğaçlama yapma özgürlüğü tanındı.

HESAPLANMIŞ KÖTÜLÜK

Nazi filmlerinde Almanlar genelde Makyavelist, karikatürize, vicdan azabı çeken askerler ve bürokratlar, duyarsız canavarlar olarak tasvir edilir. “İlgi Alanı / The Zone Of Interest”te sıradan insanlar olarak takdim edilen karı-koca Höss’ler aynı zamanda vicdansız, zalim ve anti-semitiktirler. Rudolf Höss evini “her zaman hayalini kurduğumuz şehir dışında hayat sürdürdüğümüz bir yer” olarak tanımlıyor.

Pawel Pawlikowski’nin “İda” ve Soğuk Savaş / Cold War”ı, Charlie Kaufman’ın “Her Şeyi Bitirmeyi Düşünüyorum / I Am Thinkingof Ending Things” filmlerinden tanıdığımız Polonyalı görüntü yönetmeni Lukasz Zal, açık tondaki soğuk fotograflarıyla Glazer’in mizansenine hizmet ediyor. Lukasz Zas bize sabit planlarla, hareketsiz bir kameradan, aile toplantılarından, çocuk kavgalarından, yatma öncesi okunan kitaplardan, at sırtında gezilerden oluşan, sıradan bir hayat manzaraları sunuyor. Büyük önem taşıyan ses tasarımcılar Johnny Burn – Max Behrens ikilisi, müzik partisyonuyla besteci Mica Levi teknik kadronun öne çıkanları.

Filmin müziklerinde, sahne adı Micachu olan İngiliz kadın şarkıcı, söz yazarı, yapımcı ve besteci Mica Levi’nin filme katkısı büyük. Levi ürkütücü müzik partisyonuna, hayatta kalan Alman-Polonyalı Yahudi tarihçi Joseph Wulf tarafından bestelenen bir şarkıyı da dahil ediyor. Ancak Wulf, savaş sonrası Alman yetkililerin tarihin yalnızca seçilmiş bir bölümünü nakletmelerini izlerken, umutsuzluğa kapılarak intihar etmişti. Film, Mica Levi’nin ses bandından, en az 1 dakikalık siyah ekranda, bozuk siren ve çığlık seslerini akla getiren garip motifli müziğiyle açılışını yapıyor.

Oyuncu kadrosunda, Hedwig Höss rolünde karizmatik Alman aktris Sandra Hüller, bilinen rahatlığıyla Nazi rejiminin kendisine sunduğu konforun tadını çıkaran komutan eşini canlandırıyor. Rudolf Höss’te, Michael Haneke’nin Altın Palmiyeli filmi “Beyaz Bant / Das Weibe Band”da (2009) okul öğretmenini oynayan Alman aktör Christian Freidel, soğuk, hissiz, mesafeli gözde komutan rolünün hakkını veriyor. Friedel’i daha önce Jessica Hauser’in “Amour Fou” (2014), Oliver Hirshbiegel’in “Elser” (2015) filmlerinde izlemiştik.

Uluslararası Sinema Yazarları Birliği (FİPRESCİ) “İlgi Alanı / The Zone Of Interest”i 76. Festival’in En İyi Filmi olarak seçmelerinin gerekçesini şöyle açıkladı; “biçimsel radikalliği, ses ve müziklerin karmaşıklığı ve duvarların arkasındaki görünmez vahşet ile sözde cennetin zıtlığı, dehşeti olağan bir şeymiş gibi sunarak, cehaletin geçmişi günümüzle birbirine bağlayan bir hastalık olarak yansıtılması.Jonathan Glazer Auschwitz’i ziyareti sırasında Rudolf Höss’ün ikametgahından etkilendi, Auschwitz Müzesi ile işbirliği yaptı, hayatta kalanların verdiği ifadeleri içeren arşivlere erişme izni aldı. Ana çekimlere 2021 yazında olayın geçtiği yerde başladı. Glazerkomutanın evinin ve bahçesinin kampa yakınlığı beni hayrete düşürdü” demişti.

1965 Londra doğumlu yönetmen, senaryo yazarı, yapımcı, aktör Jonathan Glazer kariyerine tiyatroda başladı. 20 yılda sadece 4 film yaptığına göre üretkenliğinden bahsetmek mümkün değil. İlk 3 filminin uluslararası festivallerden ödülü yok. İlk filmi “Seks Canavarı / Sexy Beast” (2000) gizemli, cinayetli bir dramdı. Jean-Claude Carriere’in senaryosunu yazdığı, Nicole Kidman’ın oynadığı “Doğum / Birth” (2004) gizemli bir fantastik drama idi. İskoçyada geçen konusuyla uzaydan gönderilen güzel bir kadının (Scarlett Johansson) erkekleri öldürdüğü bilimkurgu draması “Derinin Altında / Under The Skin” (2013) sinir bozucu bir korku filmiydi.

Glazer 4. filmi “İlgi Alanı / The Zone Of Interest” ile Cannes’a ilk kez katılıyor. Bu son derece sert, olgun, hassas ve ironik filmi Rotten Tomatoes : “Korkunç suçlara ortak olan insanların sıradan varoluşuna tarafsız bir şekilde inceleyen film bizi affedilmez bir vahşetin ardındaki sıradanlığa soğuk bir bakış atmaya zorluyor” olarak değerlendirdi.

 

Yönetmen / Senaryo : Jonathan Glazer

Görüntü Yönetmeni : Łukasz Zal

Kurgu : Paul Watts

Müzik : Mica Levi

Oyuncular : Sandra Hüller, Christian Friedel, Ralph Herforth, Maximilian Beck, Stephanie Petrowitz, Marie Rosa Tietjen, Sascha Maaz

ABD-İngiltere-Polonya / Tarihi-Biyografi-Savaş-Dram / 106 Dk.

 

 

CEVAPLA

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz