Hatıra / Memory
Bu film, geçmişimi kabul etme ve nesiller boyu süren şiddet döngüsünü anlama çabasıdır.
1982’de Kırım Feodosia’da doğan Vladlena Olegovna Sandu hafızayı, savaşı ve yerinden edilmeyi konu edinen Ukraynalı bir film yönetmeni, senarist ve tiyatro yapımcısı. Altı yaşına kadar memleketi Ukrayna’da yaşamış, anne babasının boşanmasının ardından, savaş patlak verip hayat alt üst olmadan hemen önce, Kırım’dan Çeçenya’nın Grozni şehrine, annesinin ailesinin yanına gönderilmiş.
Yıllar sonra, Vladlena Sandu, çocukluğunun bir yetişkini bile zorlayacak sarsıcı olaylarla dolu anılarını, iyileşme ve değişme umuduyla, belgeselle kurmaca arasındaki muğlak sınırlarda dolaşan ilk uzun metrajlı filmi “Memory / Hatıra”da anlatıyor. Dünya prömiyerini açılışında gösterildiği Venedik Film Festivali Giornate degli Autori bölümünde yapmış olan “Hatıra”, yoğun göndermelerle dolu imgeler, doygun Parajanov renkleri ve Tarkovsky tarzı kompozisyonlarla anlatılan, o çalkantılı dönemin şiirsel ve son derece sinematik bir anılar kolajıdır.
Çoğu SSCB’li yetişkin gibi göğsünde madalyalar bulunan askeri üniformasıyla fotoğraflarda görülen büyükbaba Mihail Aleksandroviç, Vladlena’nın solaklığını ortadan kaldırmak için onu dövüyor, zaman zaman baltayla kovalıyor. Dedesinin kötücül etkisinin yerini, çok uzun süre yeni bir terörün alacağı dönemin başlarında oyuncu annesi Çeçenya’ya dönüyor. Rusya’nın Çeçen bağımsızlığını bastırma girişimleri topyekûn savaşa dönüşüyor, okul arkadaşları kaçmaya başlıyor, askerler sokaklarda ilerliyor, elektrik kesiliyor, içme suyu üç mil öteden getirilmek zorunda kalınıyor. Cesetler düştükleri yerde donuyor, keskin nişancılar tren istasyonunda pusu kuruyor, bir mahalle deposunda sivil ölülerin cesetlerinin yığılı olduğu keşfediliyor ve Sandu, travmaların nesiller boyunca bir virüs gibi yayılmasını ve kendini sürdürmesini son derece ayrıntılı şekilde izliyor.
Sembolik ve alegorik tabloları, büyülü sürrealist imgeleriyle “Hatıra” sadece çatışmaya kaybettiğimiz kişisel tarihlerimizin değil, barışçıl ortak gelecek umudumuzun da bir yansıması olarak olağanüstü. Filmde sadece, altı yaşındayken Amina Taisumova, daha büyükken Selima Agamirzaeva trafından canlandırılan o ciddi yüzlü kız vardır, ve tüm yaşananlar yüzlerine karakterlerin fotoğrafları yapıştırılmış çeşitli Barbie ve Ken bebeklerinin oyuncusu olduğu minik bir tiyatro maketinde yansıtılıyor. Tamamen diyalogsuz olan “Hatıra”da yaşananların hava durumu okurcasına duygusuz bir dış ses tarafından anlatılması olayların trajik boyutunu daha da etkileyici kılıyor.
Sandu, insanın insana karşı acımasızlığının tarihinde savaşları hep yetişkinlerin başlattığını ancak bu savaşlarda acı çekenlerin her zaman çocuklar olduğunu, filmi dünyanın dört bir yanından silah taşıyan çocukların yürek burkan montajıyla bitirerek kanıtlıyor; bazıları oyuncak, bazıları gerçek, incecik omuzlarında asılı ya da kayıtsızca elde tutulan silahlar. Çocukların rol mü oynadığı yoksa gerçekten mi savaştığı, hangi tarafta oldukları, ebeveynlerinin kim olduğu hiç önemli değil! Onlar çocuk!
“Hatıra”nın ardından Vledlana Sandu için yaptığımız gibi, çocukluğu çatışmalar tarafından çalınan her bir çocuk için yas tutmazsak, kendimize insan diyebilir miyiz?
Yönetmen / Senaryo / Kurgu : Vladlena Olegovna Sandu
Görüntü Yönetmeni : Liza Popova
Oyuncular : Selima Agamirzaeva, Vladlena Olegovna Sandu, Amina Taisumova
Rusya / Belgesel / 98 Dk.
