TRAVMA YARATAN SAVAŞ FİLMLERİ

İki Dünya Savaşının arkasında bıraktığı yıkım, tahribat ve
travma sayısız filme konu oldu. Çoğu, konularını dönemi anlatan
edebiyat eserlerinden aldı. Bu yazımda bu konuda yapılmış
filmlerin en önemlileri olduğuna inandığım sekizine değineceğim.

2. Dünya Savaşı öncesinde Almanlar 9 milyon Yahudiyi öldürmeyi planladı.
Bunlardan 6 milyonunu öldürdü. Üstün Alman ırkı yaratma gibi bir
paranoyanın peşine düşen Almanların öldürdüğü çingeneler, engelliler,
Yahova Şahitleri ve eşcinsellerden oluşan 6 milyon Polonyalı, 1 milyon
Yunanlı 2. Dünya Savaşında hayatlarını kaybetti. 1. Dünya Savaşında 3, 2.
Dünya Savaşında 27 milyon Rus öldü. 2. Dünya Savaşında Nazi ordularının
işgal ettiği Doğu Avrupa ülkelerinde 10 milyon kişi hayatını kaybetti.

BİSİKLET HIRSIZLARI

BİSİKLET HIRSIZLARI (1948)

Sinema tarihindeki en iyi filmler listemde birinci sırada yer alan ”Bisiklet
Hırsızları / Ladri Di Biciclette” savaşın ardında bıraktığı işsizliği ,fakirliği
merkezine alan bir başyapıttır. 2. Dünya Savaşı sonrası sinema sanatına yön veren İtalyan Yeni Gerçekçilik Akımı, savaşın sebebiyet verdiği travmayı yansıtma ihtiyacından doğmuştu. Cesare Zavattini’nin duygu yüklü senaryosunu Vittorio De Sica ,sinema estetiği açısından Yeni Gerçekçilik Akımı’nın simgesi olarak kabul edilen bir mizansenle beyaz perdeye taşımıştı. Eşyalarını satarak aldığı bisikleti çaldıran proleter Antonio, işi için kendisine lazım olan bisikletine kavuşabilmek için film boyunca ,oğlu Bruno eşliğinde şehir içinde dolaşır durur. Savaş sonrası toplumunun portresini geniş bir perspektiften çizen Vittorio De Sica ,bu siyah-beyaz filminde insanın içini acıtan bir duyarlılıkla işlerken, bizlere zaman zaman insanlığımızdan utanmamız gerektiği mesajını verir. Sıradışı hayatlara ilişkin etkileyici bir kesit sunan film Yeni Gerçekçilik Akımı’nın temel prensiplerini bünyesinde barındıran bir başyapıttır.

 

HİROŞİMA SEVGİLİM

HİROŞİMA SEVGİLİM (1959)

Senaryosunu Marguerite Duras’ın yazdığı, Alain Resnais’nin yönettiği
“Hiroşima Sevgilim / Hiroshima Mon Amour” sinema tarihinin en iyi filmleri
listemin 2. sırasındaki filmdir. M. Duras’ın aynı adlı romanından alınma, iki
kahramanının 2. Dünya Savaşında yaşadıklarından yola çıkarak küresel
sorunlara eğilen filmde, bir Fransız kadınla bir Japon erkeği var. İşgal
altındaki Nevers şehrinde yaşayan tecrübesiz, saf bir genç kız aşık olduğu bir Alman askeriyle yasak bir ilişki yaşamıştır. Savaşın bitmesiyle hain ilan
edilen, aşağılanan, saçları kesilen genç kız savaşın travmasından uzun yıllar boyunca kurtulamaz. Barışla ilgili bir filmde oynayan kahramanımız gittiği Japonya’da Hiroşima atom bombası felaketini yaşayan bir gence aşık olur. Hiroşima’da kalarak hayatında yeni bir başlangıç yapması için teklif alan genç kadın ,Alman askeriyle olan ilk aşkını hatırlayıp: “Ben de Hiroşima felaketini yaşadım” der. Tek gecelik bir ilişkiyi şiirsel bir sinema diliyle işleyen film Alain Resnais’nin parlak kariyerinin başyapıtı sayılır. M. Duras’ın görkemli diyaloglarıyla “Sen savaş acılarını yaşamadın” diyen Japon sevgilisine Fransız kadın sürekli “Ben Hiroşima’yı içimde yaşadım” cevabını verir. Duygu yüklü bu film savaşın travmasını, imkansız aşkı ve savaşın yaşattığı yıkımı anlatır.

TENEKE TRAMPET

 TENEKE TRAMPET (1979)

Günder Grass’ın romanından alınan, yazarın, yönetmen Volker
Schlöndorff ve Jean-Claude Carriere’in iştiraki ile senaryosu yazılan
Teneke Trampet / The Tin Drum” Cannes’da Altın Palmiye ve Yabancı
Dilde En İyi Film Oscar ödüllerini kazandı. Nobel ödüllü Alman edebiyatçı
Günter Grass’ın 1959’da yazdığı aynı adlı alegorik romanından alınan film,
büyüklerin yozlaşmış dünyasına katılmamak için büyümemekte direnen bir
çocuğun öyküsünü anlatır. 1920’li yıllarda Danzig’de geçen konusuyla filmde, annesi ve hangisinin babası olduğunu bilmediği iki erkekle yaşayan Oscar’a 3 yaşına bastığı gün bir teneke trampet hediye edilir. Çevresine karşı protestosu için hep çocuk kalma kararını alan Oscar’ın savurduğu çığlıklar, 1. Dünya Savaşı travmasını atlatamayan ve ülkede olup bitenlere duyarsız kalan orta sınıf Alman toplumunu bir yadsıma biçimidir. Aynı zamanda gitgide çıldıran dünyaya karşı bir protestodur. Küçük Oscar Nazizmin yükselişine, Yahudi kıyımına, savaşın ilk silah atışlarına, yakınlarının birer ikişer ölümüne tanık olacaktır.

NÜRENBERG DURUŞMASI

NÜRENBERG MAHKEMESİ (1961)

Abby Mann’in 2. Dünya Savaşı sonrası ABD, Fransa, Sovyetler Birliği ve
İngilterenin Nazi liderlerini yargıladığı Nürenberg Askeri Ceza Mahkemesini
anlatan kitabını ünlü yönetmen Stanley Kramer sinemaya taşımıştı. Abby
Mann bu filmle En İyi Uyarlama Senaryo dalında Oscar kazanmıştı. Ele geçen Nazi liderleri insanlığa karşı suç işlemekle yargılandılar, 24’ü çeşitli cezalara çarptırıldılar. 216 oturumda sanıklar cinayet, katliam, köleleştirme, sürgün ve savaş suçuyla yargılandılar. Alman avukatı canlandıran Maximilian Schell bu filmdeki rolüyle kariyerinin tek Oscar Ödülünü kazandı. Stanley Kramer’in tamamına yakınını kapalı bir mekanda, bir mahkeme salonunda geçen filmi, polisiye tadında gerilimli bir atmosferle anlatması “Nürenberg Mahkemesi”ni sinema tarihinin en başarılı mahkeme filmlerinden biri yaptı.

TAVŞAN JOJO

JOJO RABBİT (TAVŞAN JOJO) (2019)

Yeni Zellandalı Taika (Cohen) Waititi senaryosunu yazıp yönettiği
Tavşan Jojo / Jojo Rabbit”te 2. Dünya Savaşının son günlerinde Nazizmin bir çocuk üzerinde bıraktığı tahribatı komedi türü üzerinden anlatıyor. Taika Waititi’ye En İyi Uyarlama Senaryo dalında Oscar getiren film, Hitler’in gençlik kampında beyni yıkanan 10 yaşındaki bir çocuğun kafasındaki büyük karmaşayı merkezine alır. Jojo sıradışı hayali kahramanı Adolf Hitler’in hiç de orijinalindeki gibi olmadığına yaşadıklarıyla kanaat getirir. Jojo Nazizmin getirdiği korkunç ırkçılığa karşı gelmek için mücadele etmesi gerektiğini görür. Savaşın sona ermesiyle, savaşın arkasında bıraktığı tahribata ve yıkıma tanıklık eder. Tıpkı Roberto Benigni’nin “Hayat Güzeldir /Life İs Beautiful”da (1977) oğlunu koruyan babanın yaptığı gibi, filmde oğluna doğru yolu gösteren bir anne var. Waititi filminde komedi ve ironi sanatı aracılığıyla insancıl mesajlar verir.

GENERALLERİN GECESİ

GENERALLERİN GECESİ (1967)

Joseph Kessel’in senaryosunu yazdığı, Ukranya Kökenli Yahudi yönetmen
Anatole Litvak tarafından sinemaya uyarlanan “Generallerin Gecesi / The Nigth Of The Generals” bir insan avını merkezine alır. Filmde 2. Dünya Savaşı sırasında değişik zamanlarda vahşice öldürülen bir grup fahişenin katilini bulmak için açılan soruşturmanın öyküsü anlatılır. Alman ordusunun yüksek bir kademesinde olduğu için bir türlü yakalanamayan seri katili ele geçirmek için sürdürülen insan avı, savaş bittikten sonra Avrupa’nın dört bir köşesinde onlarca yıl boyunca devam eder. Soğuk Savaş döneminin en yoğun bir biçimde yaşandığı ve batılı sinemacılara Doğu Bloku ülkelerininde çekim izinlerinin kolay verilmediği 1970’li yıllarda, Anatole Litvak çekimlerin büyük bir bölümünü Varşova çevresinde gerçekleştirme başarısını göstermişti.

ÇÖKÜŞ (2004)

Tarihin gördüğü en zalim diktatör olan Adolf Hitler’in karanlık geçmişine
odaklanan Oliver Hirschbiegel’in “Çöküş / Der Untergang”’ı tarihi bir savaş dramasıdır. Sapık bir Nazi liderinin son günlerinde yenilgiyi kabul etmeyip teslim olmayı reddetmesiyle başlayan film, düşmüş bir kale olan Berlin’in sığınaklarında başlar. Hitler ve yakın çevresi kendilerini sığınaklarda güvene almışlardır. Alman halkı dışarıda yok edilirken son yolculuğuna hazırlanan Hitler intihar etmeden birkaç saat önce Eva Braun ile evlenir. Cesetleri düşman eline geçmemesi için yakılır. Bir Alman tarihçinin yazdığı “İnside Hitler’s Bunker” adlı romanından alınan filmde diktatörün sağ kolu Goebbels’in eşiyle intiharına da yer veriliyor. İsviçreli aktör Bruno Ganz’ın canlandırdığı Hitler’in delirme anlarını perdeye yansıtan film, bugünden geriye dönerek karanlık bir geçmişi ve savaş sonrası Almanya’sının yaşadığı travmayı hatırlamamıza vesile oluyor. Oliver Hirschbiegel etkileyici bir sinematografi eşliğinde , sapık ruhlu bir liderin dünyaya hakim olma gibi gerçekleşmesi imkansız bir proje uğruna halkına yaşattığı yıkımı ustalıkla gözlere seriyor.

İYİ ALMAN (2006)

Steven Soderberg’in yönettiği, Joseph Kanon’un romanından alınan “İyi
Alman / The Good German”ın konusu 2. Dünya Savaşı sonrası Berlin’de başlar. George Clooney’in canlandırdığı Amerikalı gazeteci Jake eski aşkı Lena (Cata Blanchett) ile karşılaşır. Fakat savaşın getirdiği yıkım ve yaşanan korkunç gerçekler, Lena’nın hayatını çok zor noktalara getirmiştir. O artık geçmişinden kaçmaya çalışan bir kadındır. Steven Soderberg’in 2. Dünya Savaşı Almanyasına siyah-beyaz bir bakış attığı bu modern kara filmde kimse önünde bir sır perdesi olan bir cinayeti çözmek için istek duymamaktadır. Tabii ki savaş muhabiri Jake’in dışında. Fiziksel ve ahlaki açıdan büyük yıkım geçirmiş ,Amerikan işgali altındaki Berlin’de hüküm süren yozlaşma ve entrikaları ele alan film o dönemden kalan arşiv görüntülerine, mükemmel bir kurgu eşliğinde yer veriyor.

Yerim bitti, anlatılacak filmler bitmedi. Savaşın arkasında bıraktığı travmayı anlatan, yazıma sığmayan iki önemli film, Danimarkalı Lars Von Trier’in ilk dönem filmlerinden “Europa / Zentropa” (1991) ile Amerikalı Bryan Singer’in “Valkyrie: The Plot To Kill hitler”i (2008).

OrtaKoltuk Puanı:

CEVAPLA

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz